Konteksty na maturze ustnej: rodzaje i przykłady

Inny utwór literacki, który rozwija problem z lektury albo pokazuje go z innej strony: podobny bohater, ten sam motyw, polemika.

• Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III

  Pani Rollison błaga Nowosilcowa o litość dla syna więzionego i bitego w śledztwie.

  Przyda się do pytań:1019434452656773
• Albert Camus, „Dżuma”

  Śmierć syna sędziego Othona: Rieux mówi, że nie zaakceptuje świata, w którym męczą się dzieci.

  Przyda się do pytań:13242934363961
• Bolesław Prus, „Lalka”

  Prezesowa Zasławska przez całe życie kocha stryja Wokulskiego, choć nie mogła go poślubić.

  Przyda się do pytań:6232948537475
• George Orwell, „Rok 1984”

  Partia sprawuje władzę dla niej samej; jej narzędziem jest strach i kontrola.

  Przyda się do pytań:15285052535558
• Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”

  Seweryn Baryka próbuje zrozumieć syna Cezarego, który wpada w rewolucyjny zapał.

  Przyda się do pytań:17334243576670
• Sławomir Mrożek, „Tango”

  Odwrócony konflikt pokoleń: syn walczy o porządek z rodzicami-buntownikami.

  Przyda się do pytań:17475154556873
• Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”

  Głodówka i samookaleczenia więźniów jako jedyny sposób zachowania wolności w łagrze.

  Przyda się do pytań:284056596467
• Stanisław Wyspiański, „Wesele”

  Chocholi taniec w finale: zbiorowy, senny krąg zamiast czynu.

  Przyda się do pytań:111823324748
• William Szekspir, „Makbet”

  Lady Makbet nie może zmyć z rąk wyimaginowanej krwi — kara przychodzi w obłędzie.

  Przyda się do pytań:5925373840
• Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”

  Raskolnikow sam siebie karze wyrzutami sumienia, zanim stanie przed sądem.

  Przyda się do pytań:5131462
• Witold Gombrowicz, „Ferdydurke”

  Józio walczy z „gębą” i „pupą” — formami, które narzucają mu inni.

  Przyda się do pytań:51697072
• Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec”

  Młodzi z Szarych Szeregów idą do akcji, wiedząc, że mogą zginąć — heroizm XX wieku.

  Przyda się do pytań:72164
• Biblia, Księga Hioba

  Człowiek w sporze z Bogiem, który zachowuje wiarę mimo cierpienia.

  Przyda się do pytań:242763
• Henryk Sienkiewicz, „Potop”

  Kmicic przechodzi drogę od awanturnika do obrońcy Jasnej Góry i króla.

  Przyda się do pytań:123741
• Sofokles, „Antygona”

  Antygona płaci życiem za wierność prawom bogów i miłość do brata.

  Przyda się do pytań:41415
• Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”

  Doświadczenie obozu zmienia system wartości człowieka.

  Przyda się do pytań:495760
• Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. II

  Zasady moralności ludowej: kto nie był człowiekiem, temu człowiek nie pomoże.

  Przyda się do pytań:2045
• Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”

  Polonez w zakończeniu jako taniec zgody i narodowej jedności.

  Przyda się do pytań:4674
• Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”

  Skąpiec Scrooge odkrywa, że szczęście daje dzielenie się, nie gromadzenie.

  Przyda się do pytań:1641
• Homer, „Iliada”

  Hektor ucieka przed Achillesem, ale w końcu zatrzymuje się i walczy — odwaga mimo strachu.

  Przyda się do pytań:3664
• Iwan Turgieniew, „Ojcowie i dzieci”

  Bazarow i pokolenie ojców nie potrafią się porozumieć — klasyczny obraz sporu pokoleń.

  Przyda się do pytań:1771
• Jan Kochanowski, „Treny”

  Ojciec po śmierci Urszulki pyta, gdzie jest sens i sprawiedliwość — kryzys wiary jak u Hioba.

  Przyda się do pytań:163
• Jan Parandowski, „Mitologia”

  Wieczne kary Tantala i Syzyfa — kara jako odpłata, bez nadziei na przemianę.

  Przyda się do pytań:3839
• Miguel de Cervantes, „Don Kichot”

  Parodia rycerskiego ideału: szlachetny, ale oderwany od rzeczywistości „rycerz smętnego oblicza”.

  Przyda się do pytań:1233
• Molier, „Skąpiec”

  Komedia charakterów ośmiesza chciwość Harpagona — śmiech jako narzędzie moralisty.

  Przyda się do pytań:1871
• William Szekspir, „Romeo i Julia”

  Kochankowie z Werony wybierają śmierć, bo nie umieją żyć bez siebie.

  Przyda się do pytań:630
• Władysław Reymont, „Chłopi”

  Boryna żeni się z Jagną po zapisie ziemi dla jej rodziny — majątek ustawia relacje także na wsi.

  Przyda się do pytań:3272
• „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”

  Średniowieczny obraz rozliczenia: złych ludzi Śmierć odda czartom.

  Przyda się do pytań:2746
• Adam Mickiewicz, „Romantyczność”

  Karusia widzi ducha ukochanego — świat ducha przeciw rozumowi.

  Przyda się do pytań:45
• Aleksander Sołżenicyn, „Archipelag GUŁag”

  Dokumentacja sowieckiego systemu obozów, ich praw i ofiar.

  Przyda się do pytań:58
• Andrzej Stasiuk, „Miejsce”

  Miejsce po cerkwi przechowuje pamięć o ludziach, których już nie ma — wspomnienie wpisane w krajobraz.

  Przyda się do pytań:35
• Biblia, Apokalipsa św. Jana

  Wizja prześladowań i ostatecznego zwycięstwa dobra — wzór dla widzenia księdza Piotra.

  Przyda się do pytań:26
• Biblia, Ewangelie

  Wzór ofiary i zmartwychwstania Chrystusa, na którym Mickiewicz buduje obraz Polski.

  Przyda się do pytań:22
• Biblia, Kain i Abel

  Pierwszy zabójca słyszy pytanie Boga „Gdzie jest twój brat?” — nie da się uciec od odpowiedzialności.

  Przyda się do pytań:13
• Biblia, Księga Koheleta

  Bogactwo, budowle i skarby to „marność” — nie dają trwałego sensu.

  Przyda się do pytań:16
• Biblia, przypowieść o synu marnotrawnym

  Powrót do ojca po upadku — wzór przemiany przez skruchę.

  Przyda się do pytań:41
• Biblia, rzeź niewiniątek

  Herod każe zabić dzieci w Betlejem — Mickiewicz porównuje cara do Heroda.

  Przyda się do pytań:26
• Biblia, sny Józefa

  Józef tłumaczy sny faraona i przewiduje lata urodzaju i głodu — sen jako przekaz prawdy.

  Przyda się do pytań:25
• Czesław Miłosz, „Piosenka o końcu świata”

  Koniec świata w zwykły dzień: pszczoły krążą nad nasturcją, ludzie żyją jak zawsze.

  Przyda się do pytań:3
• Erich Maria Remarque, „Na Zachodzie bez zmian”

  Stracone pokolenie I wojny światowej: młodzi ludzie, którym wojna odebrała przyszłość.

  Przyda się do pytań:49
• Fiodor Dostojewski, „Zapiski z martwego domu”

  Źródło motta: katorga jako świat z osobnymi prawami.

  Przyda się do pytań:57
• Franz Kafka, „Proces”

  Bohater uwikłany w system, którego reguł nie rozumie.

  Przyda się do pytań:75
• Franz Kafka, „Przemiana”

  Gregor Samsa budzi się jako robak — groteska, która mówi o samotności i odrzuceniu.

  Przyda się do pytań:54
• Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”

  Edelman ratuje ludzi w getcie, a po wojnie pacjentów — walka o każde życie.

  Przyda się do pytań:62
• Homer, „Odyseja”

  Archetyp podróży: powrót do domu przez świat pełen prób i obcych ludów.

  Przyda się do pytań:76
• Jean Anouilh, „Antygona” (1944)

  Wersja pisana w okupowanym Paryżu: Kreon jest pragmatykiem władzy, a Antygona mówi „nie” bez względu na koszt.

  Przyda się do pytań:8
• Johann Wolfgang Goethe, „Faust”

  Zakład Mefistofelesa o duszę Fausta, który ostatecznie zostaje zbawiony.

  Przyda się do pytań:27
• Johann Wolfgang Goethe, „Król Olch”

  Ojciec racjonalnie tłumaczy synowi, że to mgła, a dziecko widzi zjawę i umiera.

  Przyda się do pytań:19
• Juliusz Słowacki, „Balladyna”

  Królowa-zbrodniarka sama wydaje na siebie wyrok śmierci i ginie od pioruna.

  Przyda się do pytań:20
• Juliusz Słowacki, „Kordian”

  Polemika z mesjanizmem: zamiast cierpliwej ofiary samotny czyn, który kończy się klęską.

  Przyda się do pytań:22
• Marcel Proust, „W poszukiwaniu straconego czasu”

  Smak magdalenki przywołuje całe dzieciństwo — pamięć mimowolna jako skarb.

  Przyda się do pytań:35
• Marek Nowakowski, „Górą »Edek«”

  Uliczny konflikt, w którym siła i bezczelność zastępują porozumienie.

  Przyda się do pytań:42
• Mikołaj Sęp Szarzyński, sonety

  Człowiek rozdarty między miłością do świata a wiedzą, że wszystko ziemskie jest nietrwałe.

  Przyda się do pytań:2
• Mitologia — Orfeusz i Eurydyka

  Miłość daje Orfeuszowi odwagę, by zejść do Hadesu, ale jedno spojrzenie za siebie odbiera mu Eurydykę na zawsze.

  Przyda się do pytań:30
• Mitologia, kary Tantala i Syzyfa

  Antyczna wersja tej samej myśli: wina wobec świętego porządku zawsze zostaje ukarana.

  Przyda się do pytań:20
• Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie”

  Warszawa w stanie wojennym staje się wroga i niezrozumiała dla obcokrajowca.

  Przyda się do pytań:34
• Primo Levi, „Pogrążeni i ocaleni”

  Książka byłego więźnia Auschwitz, w której opisał „szarą strefę” między ofiarą a katem.

  Przyda się do pytań:56
• Sofokles, „Król Edyp”

  Edyp ucieka przed wyrocznią i właśnie przez to ją spełnia — wzór tragicznej ironii.

  Przyda się do pytań:9
• Stefan Żeromski, „Ludzie bezdomni”

  Doktor Judym stawia pracę dla ubogich ponad szczęście osobiste — pasja zawodowa zamienia się w misję.

  Przyda się do pytań:31
• Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace”

  Szkoła w zaborze rosyjskim jako miejsce rusyfikacji i dojrzewania młodych do oporu.

  Przyda się do pytań:21
• Zofia Nałkowska, „Medaliony”

  Motto „Ludzie ludziom zgotowali ten los” — krótkie relacje o zbrodniach okupacji.

  Przyda się do pytań:56
• „Pieśń o Rolandzie”

  Roland ginie, broniąc tylnej straży, i zbyt późno dmie w róg — heroizm rycerza średniowiecza.

  Przyda się do pytań:7
• „Stabat Mater”

  Średniowieczna pieśń o Matce stojącej pod krzyżem, przez wieki śpiewana i komponowana na nowo.

  Przyda się do pytań:10

Wydarzenie albo zjawisko z dziejów, które pokazuje problem z lektury w realnym świecie.

• Akcja „Wisła” (1947)

  Przymusowe wysiedlenie Łemków i Ukraińców z południowo-wschodniej Polski.

  Przyda się do pytań:74
• Bitwa pod Racławicami (1794)

  Kosynierzy chłopscy pod dowództwem Kościuszki — wzór sojuszu stanów w walce.

  Przyda się do pytań:43
• Budowa Gdyni

  Od wioski rybackiej do nowoczesnego portu w kilkanaście lat — symbol modernizacji II RP.

  Przyda się do pytań:50
• Deportacje Polaków w głąb ZSRR (1940–1941)

  Setki tysięcy ludzi wywiezionych do łagrów i kołchozów.

  Przyda się do pytań:58
• Galicja około 1900 r.

  Autonomia, swoboda kultury i brak czynu politycznego — tło „Wesela”.

  Przyda się do pytań:44
• Granice PRL

  Paszport trzymany w urzędzie i wyjazd za granicę jako przywilej — tło marzenia młodego reportera.

  Przyda się do pytań:76
• Obrona Jasnej Góry (1655)

  Oblężenie klasztoru przez Szwedów stało się symbolem oporu i zwrotu w wojnie.

  Przyda się do pytań:36
• Okupacja Francji i ruch oporu (1940–1944)

  Doświadczenie Camusa: walka, kolaboracja i obojętność wobec nazizmu.

  Przyda się do pytań:65
• Opozycja demokratyczna w PRL

  Drugi obieg, wolne słowo i solidarność jako sposoby obrony wolności w systemie niedemokratycznym.

  Przyda się do pytań:67
• Pandemia COVID-19

  Lekarze i ratownicy pracujący ponad siły — współczesne „oddziały sanitarne”.

  Przyda się do pytań:62
• Polska w latach 1918–1924

  Odbudowa państwa, wojna 1920 r., inflacja i reforma walutowa — realne „przedwiośnie”.

  Przyda się do pytań:48
• Powstanie listopadowe (1830–1831)

  III część „Dziadów” powstała w Dreźnie w 1832 r., po klęsce powstania — jest odpowiedzią na tę klęskę.

  Przyda się do pytań:28
• Powstanie styczniowe 1863

  Romantyczne marzenie o niepodległości kończy się klęską i zesłaniami — to doświadczenie pokolenia Wokulskiego.

  Przyda się do pytań:33
• Powstanie w getcie warszawskim (19 kwietnia – maj 1943)

  Pierwsze miejskie powstanie w okupowanej Europie.

  Przyda się do pytań:60
• Proces filomatów i filaretów (1823–1824)

  Śledztwo Nowosilcowa w Wilnie; Mickiewicz po uwięzieniu zostaje zesłany w głąb Rosji.

  Przyda się do pytań:21
• Procesy norymberskie (1945–1946)

  Zbrodniarze tłumaczyli się rozkazami; sąd uznał, że prawo stanowione nie usprawiedliwia łamania podstawowych praw człowieka.

  Przyda się do pytań:8
• Propaganda III Rzeszy i ZSRR

  Ministerstwo Propagandy Goebbelsa i kult Stalina — wzory dla Orwella.

  Przyda się do pytań:68
• Rabacja galicyjska (1846)

  Chłopi pod wodzą Jakuba Szeli mordują szlachtę — trauma, która powraca w „Weselu”.

  Przyda się do pytań:42
• Reforma walutowa Grabskiego (1924)

  Wprowadzenie złotego i walka z inflacją — konkretne „reformy Gajowca” w rzeczywistości.

  Przyda się do pytań:50
• Rewolucja w Rosji (1917) i wojna polsko-bolszewicka (1920)

  Wydarzenia, przez które przechodzi Cezary i całe jego pokolenie.

  Przyda się do pytań:49
• Społeczeństwo po uwłaszczeniu (1864)

  Ziemiaństwo traci pozycję, rośnie mieszczaństwo — stare herby i nowe pieniądze nie potrafią się porozumieć.

  Przyda się do pytań:32
• Stan wojenny (13 grudnia 1981 r.)

  Godzina milicyjna, wyłączone telefony, internowania, czołgi na ulicach.

  Przyda się do pytań:75
• Targowica (1792)

  Magnaci wzywają obce wojska przeciw Konstytucji 3 maja — symbol zdrady elit.

  Przyda się do pytań:23
• Termopile (480 p.n.e.)

  Trzystu Spartan Leonidasa broni wąwozu wobec przeważającej armii perskiej.

  Przyda się do pytań:7
• Wielka Emigracja po 1831 r.

  Tysiące Polaków na wychodźstwie; mesjanizm daje im wiarę w sens klęski.

  Przyda się do pytań:22
• Wiosna Ludów 1848–1849

  Rzecki walczy na Węgrzech jak wielu Polaków — wspomnienie wielkiej sprawy, która przegrała.

  Przyda się do pytań:35
• ZSRR za Stalina

  Państwo, które obiecywało sprawiedliwość, a zbudowało system terroru — wzór dla Orwella.

  Przyda się do pytań:66
• Zawisza Czarny z Garbowa

  Rycerz spod Grunwaldu, którego słowo stało się przysłowiowe: „polegać jak na Zawiszy”.

  Przyda się do pytań:12

Obraz, rzeźba, film, muzyka albo zjawisko współczesnej kultury, które mówi o tym samym co lektura.

• Caspar David Friedrich, „Wędrowiec nad morzem mgły”

  Romantyczny obraz samotnej jednostki wobec ogromu świata.

  Przyda się do pytań:29
• Dezinformacja w mediach społecznościowych

  Fałszywe wiadomości i boty jako współczesne narzędzia manipulacji.

  Przyda się do pytań:68
• Eksperyment Solomona Ascha (1951)

  Badani dostosowywali odpowiedzi do grupy, nawet gdy grupa się myliła.

  Przyda się do pytań:55
• Frazeologia

  „Chocholi taniec” — dziś o bezwładzie, kręceniu się w kółko bez działania.

  Przyda się do pytań:46
• Hans Memling, „Sąd Ostateczny”

  Tryptyk w Muzeum Narodowym w Gdańsku: archanioł Michał waży dusze, zbawieni idą do bram nieba.

  Przyda się do pytań:3
• Ingmar Bergman, „Siódma pieczęć”

  Rycerz gra w szachy ze Śmiercią, a film kończy się korowodem ludzi prowadzonych przez nią po wzgórzu.

  Przyda się do pytań:11
• Jacek Malczewski, „Melancholia”

  Malarz również przedstawia dzieje Polaków w symbolicznym, quasi-religijnym korowodzie.

  Przyda się do pytań:26
• Jan Matejko, „Stańczyk”

  Smutny błazen siedzi samotnie, gdy za ścianą trwa bal — obraz, który zna Wyspiański, uczeń Matejki.

  Przyda się do pytań:44
• Konsumpcjonizm

  Kupowanie jako sposób na poprawę nastroju — badania pokazują, że po zaspokojeniu podstawowych potrzeb pieniądze niewiele dodają do szczęścia.

  Przyda się do pytań:16
• Kontrkultura lat 60.

  Ruch młodzieży przeciw normom obyczajowym — kontekst epoki, w której powstało „Tango”.

  Przyda się do pytań:70
• Martwa natura vanitas

  Barokowe obrazy z czaszką, klepsydrą i więdnącymi kwiatami — malarska wersja „marność nad marnościami”.

  Przyda się do pytań:2
• Michał Anioł, „Pietà”

  Rzeźba z Bazyliki św. Piotra: Maryja trzyma na kolanach martwego Syna — spokój i ogromny ból naraz.

  Przyda się do pytań:10
• Michał Głowiński, „Nowomowa po polsku”

  Analiza języka propagandy PRL.

  Przyda się do pytań:69
• Mit Prometeusza

  Tytan buntuje się przeciw bogom dla dobra ludzi — wzór „prometeizmu” Konrada.

  Przyda się do pytań:24
• Monty Python

  Absurdalny humor jako krytyka konwencji społecznych.

  Przyda się do pytań:54
• Motyw Orfeusza w sztuce

  Opera Monteverdiego „Orfeusz” i film Jeana Cocteau — mit wciąż wraca jako opowieść o sile sztuki i miłości.

  Przyda się do pytań:6
• Pokolenia X, Y, Z

  Współczesny język opisu różnic pokoleniowych — wartości, technologia, styl życia.

  Przyda się do pytań:71
• Postawa prometejska

  W romantyzmie Prometeusz staje się symbolem buntu w imię ludzkości — tak czyta się m.in. Konrada w „Dziadach”.

  Przyda się do pytań:4
• Psychologia rozwoju, Erik Erikson

  Okres dorastania jako czas kryzysu tożsamości i poszukiwania roli.

  Przyda się do pytań:51
• Roman Polański, „Pianista”

  Film według wspomnień Władysława Szpilmana — getto oczami człowieka, który przeżył.

  Przyda się do pytań:60
• Symbolizm

  Kierunek Młodej Polski: rzeczywistość wyrażana przez symbole, nastroje i niedopowiedzenia.

  Przyda się do pytań:45
• Victor Klemperer, „LTI”

  Obserwacje filologa o tym, jak nazistowski język zmieniał myślenie.

  Przyda się do pytań:69
• XIX-wieczna urbanizacja

  Szybki wzrost miast: kamienice, fabryki i dzielnice biedy obok bulwarów — to tło „Lalki”.

  Przyda się do pytań:34
• Średniowieczne freski danse macabre

  Malowidła w kościołach Europy: kościotrupy biorą za rękę papieża, króla, chłopa i dziecko.

  Przyda się do pytań:11
• Życie na pokaz w mediach społecznościowych

  Dzisiejsza „moda” zastępująca rozsądek: wydatki dla zdjęć, nie dla potrzeb.

  Przyda się do pytań:18

Pojęcie albo myśl filozofa, która nazywa problem z lektury i pozwala go uogólnić.

• Albert Camus, „Mit Syzyfa”

  Camus odwraca karę: Syzyfa trzeba wyobrażać sobie szczęśliwym, bo nadaje sens bezsensownej pracy.

  Przyda się do pytań:563
• Hannah Arendt, „banalność zła”

  Eichmann twierdził, że tylko wykonywał rozkazy — Arendt pokazała, że wykonawca też jest odpowiedzialny.

  Przyda się do pytań:1365
• Cesare Beccaria, „O przestępstwach i karach”

  Oświeceniowa myśl, że kara ma zapobiegać złu, a nie być zemstą.

  Przyda się do pytań:38
• Cyprian Norwid, „Promethidion”

  Praca jako wartość duchowa: piękno ma zachwycać „do pracy”, a praca ma dawać człowiekowi odrodzenie.

  Przyda się do pytań:31
• Determinizm i wolna wola

  Spór o to, czy o czynach decyduje środowisko i natura, czy wolny wybór człowieka.

  Przyda się do pytań:40
• Emmanuel Levinas, filozofia spotkania

  Twarz Innego jako wezwanie do odpowiedzialności — temat bliski Kapuścińskiemu.

  Przyda się do pytań:76
• Friedrich Nietzsche, idea nadczłowieka

  Myśl o jednostce ponad moralnością, z którą Dostojewski polemizuje.

  Przyda się do pytań:37
• Horacy, „carpe diem”

  Chwytaj dzień — inna, pogodna odpowiedź na przemijanie, bliska radom Koheleta.

  Przyda się do pytań:2
• Jean-Paul Sartre, egzystencjalizm

  Człowiek jest „skazany na wolność”: nie może uciec od wyboru i odpowiedzialności.

  Przyda się do pytań:14
• Kartezjusz, „Myślę, więc jestem”

  Wzór racjonalizmu, przeciw któremu buntują się romantycy.

  Przyda się do pytań:19
• Lord Acton

  „Władza deprawuje, a władza absolutna deprawuje absolutnie” — zdanie, które opisuje drogę Makbeta.

  Przyda się do pytań:15
• Platon, „Państwo”

  Idealny ustrój rządzony przez filozofów, z ograniczeniem wolności sztuki.

  Przyda się do pytań:66
• Platon, „Uczta”

  Eros jako tęsknota za ideałem. Wokulski kocha właśnie ideał — dlatego zderzenie z prawdziwą Izabelą go łamie.

  Przyda się do pytań:30
• Prawo naturalne

  Myśl, że istnieją zasady moralne niezależne od ustaw — od stoików po współczesne prawa człowieka.

  Przyda się do pytań:8
• Stoicyzm, „amor fati”

  Postawa zgody na los: nie wybieramy, co nas spotka, ale wybieramy, jak to przyjmiemy.

  Przyda się do pytań:9
• Talmud

  „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat” — myśl bliska postawie Edelmana.

  Przyda się do pytań:61
• Teodycea

  Pytanie, jak pogodzić istnienie dobrego Boga ze złem świata — Hiob zadaje je tysiące lat przed filozofami.

  Przyda się do pytań:1
• Thomas Hobbes, „Lewiatan”

  Bez umowy społecznej życie jest „wojną wszystkich przeciw wszystkim”.

  Przyda się do pytań:72
• Tomasz More, „Utopia”

  Wyspa idealnego ustroju, od której wzięło się słowo „utopia” — „miejsce, którego nie ma”.

  Przyda się do pytań:53
• Zygmunt Freud, „Objaśnianie marzeń sennych”

  Sen jako droga do nieświadomości: wyraża ukryte pragnienia i lęki.

  Przyda się do pytań:25

Życie autora albo prawdziwej postaci, którego losy dopowiadają sens utworu.

• Ojciec Maksymilian Kolbe

  W Auschwitz w 1941 r. zgłosił się na śmierć głodową w miejsce ojca rodziny.

  Przyda się do pytań:43959
• Janusz Korczak

  Lekarz i wychowawca, który do końca został z dziećmi z getta — autorytet postawy.

  Przyda się do pytań:5259
• Marek Edelman

  Uczestnik powstania w getcie, potem kardiolog w Łodzi, działacz opozycji demokratycznej.

  Przyda się do pytań:61
• Maria Skłodowska-Curie

  Lata żmudnych badań i dwie Nagrody Nobla — pasja nauki jak u Geista, ale z jawnym dzieleniem się wynikami.

  Przyda się do pytań:31
• Nagroda Nobla dla Reymonta (1924)

  Doceniona „wielka epopeja narodowa” o życiu wsi.

  Przyda się do pytań:47

Pojęcie z teorii literatury (np. intertekstualność, groteska), które wyjaśnia, jak zbudowany jest tekst.

• Intertekstualność

  Każdy tekst jest siecią odniesień do innych tekstów; czytelnik odczytuje je dzięki swojej wiedzy.

  Przyda się do pytań:73