„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu
„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu. Omów zagadnienie na podstawie utworu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2027 i 2028
Komplet: wszystkie 76 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
54,60 zł 39,90 zł −27%
Osobno 4 pakiety epok kosztują 54,60 zł — w komplecie oszczędzasz 14,70 zł.
Zdajesz w 2029 r. lub później? Komplet 2029–2031 (78 pytań) — 39,90 zł
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
„Człowiek zlagrowany” to ofiara, którą obóz pozbawił odruchów moralnych — Borowski pokazuje, że system zabija nie tylko ciało, ale też sumienie.
Wyjaśnij pojęcie: więzień, który przystosował się do obozu i przyjął jego reguły. Teza: to on jest ofiarą, a nie winowajcą.
Powiedz: Borowski pokazuje, że obóz zmienia ludzi tak, że przestają reagować na cudzą śmierć — i to jest jego największa zbrodnia.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Tadek na rampie.
Narrator, polski więzień z komanda „Kanada”, rozładowuje transport Żydów wysyłanych do gazu. Więźniowie nie mogą powiedzieć przybyłym, co ich czeka. Tadek czuje wściekłość — nie na esesmanów, lecz na ludzi, którzy idą na śmierć, bo przez nich musi tu być. Wieczorem obóz cieszy się, że będzie jedzenie z „dobrego transportu”.
Powiedz: Gniew Tadka na ofiary to dowód, jak głęboko obóz wykrzywił jego uczucia.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Kobieta, która wypiera się dziecka. Kontekst: Primo Levi.
Młoda matka ucieka od własnego dziecka, bo wie, że kobiety z dziećmi idą od razu do gazu; współwięzień Andriej wrzuca ją na samochód. Nikt tu nie jest „dobry” ani „zły” w zwykłym sensie. Kontekst: Primo Levi w „Czy to jest człowiek” opisuje „szarą strefę” — więźniów zmuszonych do współpracy z oprawcami.
Powiedz: Levi i Borowski mówią to samo: system obozowy stawia ofiary w sytuacjach bez dobrego wyjścia.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
„Człowiek zlagrowany” jest oskarżeniem systemu, który odebrał ludziom człowieczeństwo.
Wniosek: nie wolno oceniać ofiar miarą normalnego świata — trzeba oceniać tych, którzy ten świat stworzyli.
Powiedz: Borowski nie usprawiedliwia ani nie potępia Tadka — pokazuje, do czego zdolny jest system zbrodni.
Konteksty do wyboru
Primo Levi, „Czy to jest człowiek”
Świadectwo z Auschwitz i pojęcie „szarej strefy” między ofiarą a katem.
Zofia Nałkowska, „Medaliony”
Motto „Ludzie ludziom zgotowali ten los” — krótkie relacje o zbrodniach okupacji.
Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”
Sowiecki łagier, w którym głód zmusza do zdrady i donosu.
Typowe błędy
- Nazywasz Tadka esesmanem albo kapo — jest więźniem z komanda rozładunkowego.
- Utożsamiasz narratora z autorem bez zastrzeżeń — Borowski świadomie zbudował narratora „zlagrowanego”.
- Oceniasz Tadka moralnie, nie pytając o system, który go ukształtował.
Gdy komisja dopyta
- Co to jest „Kanada”?
- Obozowe komando, które segregowało rzeczy zabrane z transportów; słowo oznaczało też bogactwo, dostatek.
- Dlaczego Borowski pisze tak beznamiętnie?
- Bo chłodny, rzeczowy język oddaje obojętność obozu — i bardziej wstrząsa niż patos.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Inny świat · Zdążyć przed Panem Bogiem — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.
Proszę państwa do gazu na liście CKE
To jedyne pytanie do tej lektury. Co warto z niej pamiętać
wojna i współczesność, 21 pytań
Karty-ściągi i wypowiedzi wzorcowe w PDF, od autorów Nie każ mu liczyć! Cena: 14,90 zł.
Zobacz w sklepieFiszki: 76 pytań jawnych
Z przodu pytanie, z tyłu teza, słowa-klucze, kontekst i pułapka. PDF do druku dwustronnego. Cena: 14,90 zł.
Zobacz fiszki