Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?
Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2027 i 2028
Komplet: wszystkie 76 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
54,60 zł 39,90 zł −27%
Osobno 4 pakiety epok kosztują 54,60 zł — w komplecie oszczędzasz 14,70 zł.
Zdajesz w 2029 r. lub później? Komplet 2029–2031 (78 pytań) — 39,90 zł
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Warszawa w „Lalce” ma dwie twarze: elegancką i nędzną — dla jednych jest szansą, dla innych pułapką.
Postaw tezę „i przyjazna, i wroga” i powiedz, od czego to zależy: od miejsca w społeczeństwie.
Powiedz: Prus pokazuje miasto, które bogatym daje salony, a biednym tylko ciasne podwórka.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Wokulski nad Wisłą — miasto nędzy.
W „Medytacjach” Wokulski schodzi na Powiśle i widzi biedę, zaniedbane domy i górę śmieci nad rzeką. Zamiast odrazy czuje odpowiedzialność i myśli, jak to miejsce uporządkować. Warszawa jest tu przestrzenią, która krzywdzi ludzi.
Powiedz: Spacer nad Wisłą pokazuje, że miasto bywa wrogie tym, których nikt nie widzi.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Paryż jako kontrast i kontekst miasta zamkniętego.
W Paryżu Wokulski widzi porządek, ruch, naukę — miasto, które pracuje i daje szansę. Jako kontekst przywołaj Oran z „Dżumy”: miasto zamknięte z powodu epidemii, w którym ludzie muszą odnaleźć solidarność.
Powiedz: Paryż pokazuje, że miasto może wspierać człowieka, a Oran Camusa — że w kryzysie przestrzeń staje się więzieniem.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Miasto jest takie, jakie są relacje ludzi, którzy w nim żyją.
Wniosek: ani mury, ani ulice nie decydują same — decyduje to, czy mieszkańcy dbają o siebie nawzajem.
Powiedz: U Prusa miasto staje się przyjazne dopiero wtedy, gdy ktoś bierze odpowiedzialność za jego najsłabszych mieszkańców.
Konteksty do wyboru
Albert Camus, „Dżuma”
Zamknięty Oran: miasto-pułapka, w którym jedni uciekają w egoizm, a inni walczą razem.
Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie”
Warszawa w stanie wojennym staje się wroga i niezrozumiała dla obcokrajowca.
XIX-wieczna urbanizacja
Szybki wzrost miast: kamienice, fabryki i dzielnice biedy obok bulwarów — to tło „Lalki”.
Typowe błędy
- Opisujesz tylko Paryż — pytanie dotyczy przede wszystkim Warszawy z powieści.
- Zapominasz o drugiej możliwości z pytania: pokaż też, dla kogo miasto jest przyjazne.
- Myślisz, że „Medytacje” to osobny utwór — to rozdział pierwszego tomu.
Gdy komisja dopyta
- Dla kogo Warszawa jest przyjazna?
- Dla Rzeckiego — sklep i znajome ulice to jego bezpieczny świat; dla arystokracji — salony i spacery w Alejach.
- Dlaczego Wokulskiemu podoba się Paryż?
- Bo widzi tam porządek, pracę i szacunek dla nauki — wszystko, czego brakuje mu w Warszawie.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Dżuma · Profesor Andrews w Warszawie — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.
Lalka przyda się też do
- 30 · Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?
- 31 · Praca jako pasja człowieka.
- 32 · Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie?
- 33 · Konfrontacja marzeń z rzeczywistością.
Lalka – 6 opracowań
Karty-ściągi i wypowiedzi wzorcowe w PDF, od autorów Nie każ mu liczyć! Cena: 11,90 zł.
Zobacz w sklepieFiszki: 76 pytań jawnych
Z przodu pytanie, z tyłu teza, słowa-klucze, kontekst i pułapka. PDF do druku dwustronnego. Cena: 14,90 zł.
Zobacz fiszki