Co znaczy teoria ludzi „zwykłych” i „niezwykłych”?

Według niej wybitne jednostki, jak Napoleon, mogą łamać prawo dla wyższych celów, a zwykli ludzie muszą się mu podporządkować.

Czy Raskolnikow zabił dla pieniędzy?

Nie przede wszystkim — łupu nawet nie wykorzystał, ukrył go pod kamieniem. Chciał sprawdzić, czy jest „niezwykły”.

Zadanie40

w 2029 przeredagowane (nr 41) Pozytywizm Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara

Co może determinować ludzkie postępowanie?

Treść zadania · CKE

Co może determinować ludzkie postępowanie? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Okładka: Pytania jawne matura ustna 2027 i 2028 – 76 opracowań PDF

Najczęściej wybierane · matura 2027 i 2028

Komplet: wszystkie 76 pytań jawnych w jednym PDF

Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!

~~54,60 zł~~ 39,90 zł −27%

Osobno 4 pakiety epok kosztują 54,60 zł — w komplecie oszczędzasz 14,70 zł.

Zobacz komplet — 39,90 zł

Zdajesz w 2029 r. lub później? Komplet 2029–2031 (78 pytań) — 39,90 zł

Plan wypowiedzi w 4 krokach

Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.

0:30

Krok I: Teza

Dostojewski pokazuje, że o czynach człowieka decyduje splot okoliczności, idei i charakteru — ale ostateczny wybór należy do niego.

Teza z trzema czynnikami: bieda (warunki), teoria (idee), pycha (charakter).

Powiedz: Raskolnikow ma wiele powodów, by zabić, ale żaden z nich go nie usprawiedliwia.
2:00

Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa

Bieda, przypadek i idea.

Raskolnikow głoduje, nie płaci za pokój, a list matki mówi o zaręczynach Duni z Łużynem. W karczmie przypadkiem słyszy rozmowę studenta i oficera o tym, że śmierć lichwiarki przyniosłaby dobro wielu. Do tego dochodzi jego artykuł o ludziach „niezwykłych”, którym wolno przekroczyć prawo.

Powiedz: Nędza i przypadki podsuwają Raskolnikowowi zbrodnię, ale to teoria pozwala mu ją usprawiedliwić.
1:30

Krok III: Argument 2 i kontekst

Inni bohaterowie, inne wybory. Kontekst: „Inny świat”.

Sonia w podobnej biedzie wybiera ofiarę, a nie zbrodnię. Swidrygajłow kieruje się namiętnościami i cynizmem. Kontekst: w „Innym świecie” Herling-Grudziński pokazuje, że w łagrze warunki są tak skrajne, iż ludzie zdradzają, by przeżyć — a jednak niektórzy zachowują godność.

Powiedz: Herling-Grudziński i Dostojewski pokazują, że okoliczności naciskają, ale nie odbierają wyboru.
0:30

Krok IV: Wniosek

Postępowanie człowieka zależy od wielu sił, lecz odpowiedzialność pozostaje jego.

Wniosek: zrozumienie przyczyn nie oznacza usprawiedliwienia.

Powiedz: „Zbrodnia i kara” uczy, że możemy zrozumieć, skąd bierze się zło, i nadal nazwać je złem.

Konteksty do wyboru

Literacki

Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”

Łagier jako świat, w którym głód popycha do zdrady — i mimo to istnieją wybory.

Literacki

William Szekspir, „Makbet”

Ambicja, przepowiednia i namowy żony — a decyzję i tak podejmuje Makbet.

Filozoficzny

Determinizm i wolna wola

Spór o to, czy o czynach decyduje środowisko i natura, czy wolny wybór człowieka.

Typowe błędy

Twierdzisz, że studenci z karczmy to wspólnicy Raskolnikowa — on ich tylko podsłuchał.
Przedstawiasz biedę jako jedyną przyczynę zbrodni.
Uwaga: od 2029 r. pytanie brzmi „Jak okoliczności mogą wpływać na postawę człowieka?”; na maturze 2027–2028 obowiązuje wersja z tej karty.

Gdy komisja dopyta

Co znaczy teoria ludzi „zwykłych” i „niezwykłych”?: Według niej wybitne jednostki, jak Napoleon, mogą łamać prawo dla wyższych celów, a zwykli ludzie muszą się mu podporządkować.
Czy Raskolnikow zabił dla pieniędzy?: Nie przede wszystkim — łupu nawet nie wykorzystał, ukrył go pod kamieniem. Chciał sprawdzić, czy jest „niezwykły”.