Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka
Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka. Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2027 i 2028
Komplet: wszystkie 76 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
54,60 zł 39,90 zł −27%
Osobno 4 pakiety epok kosztują 54,60 zł — w komplecie oszczędzasz 14,70 zł.
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Nowomowa ma ograniczyć wolność w najgłębszy sposób: odebrać ludziom słowa, którymi mogliby pomyśleć coś przeciw Partii.
Teza o związku języka i myśli: czego nie da się nazwać, tego nie da się pomyśleć.
Powiedz: Orwell pokazuje, że zniewolenie zaczyna się od języka.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Syme i słownik.
Syme, filolog pracujący nad słownikiem nowomowy, z zachwytem mówi Winstonowi, że co roku ubywa słów. Zamiast „zły” wystarczy „niedobry”, zamiast „wspaniały” — „plusdobry”. Celem jest, by myślozbrodnia stała się niemożliwa, bo zabraknie słów do jej wyrażenia. Nowomowa ma zastąpić staromowę około 2050 r.
Powiedz: Mniej słów oznacza mniej myśli — to jest prawdziwy cel nowomowy.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Dwójmyślenie i znikanie Syme’a. Kontekst: Klemperer, „LTI”.
Dwójmyślenie pozwala wierzyć jednocześnie w dwie sprzeczne rzeczy. Syme, choć gorliwy, znika — jest za mądry. Kontekst: Victor Klemperer w książce „LTI” opisał, jak język III Rzeszy zmieniał myślenie Niemców.
Powiedz: Klemperer potwierdził na faktach to, co Orwell pokazał w fikcji: język władzy zmienia ludzi.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Nowomowa uczy, że wolność myśli zależy od bogactwa języka.
Wniosek z aktualizacją: uproszczony język, hasła i nowomowa urzędów to dzisiejsze zagrożenia.
Powiedz: „Rok 1984” uczy, że kto dba o język, broni swojej wolności.
Konteksty do wyboru
Victor Klemperer, „LTI”
Obserwacje filologa o tym, jak nazistowski język zmieniał myślenie.
Michał Głowiński, „Nowomowa po polsku”
Analiza języka propagandy PRL.
Witold Gombrowicz, „Ferdydurke”
Szkolne formułki („Słowacki wielkim poetą był”) zamiast myślenia.
Typowe błędy
- Mówisz, że nowomowa w 1984 r. jest już gotowa — ma zastąpić staromowę około 2050 r.
- Nazywasz Syme’a dysydentem — jest gorliwym pracownikiem Partii, który i tak znika.
- Nie wyjaśniasz, jak język ogranicza wolność.
Gdy komisja dopyta
- Co to jest dwójmyślenie?
- Umiejętność wierzenia w dwie sprzeczne rzeczy jednocześnie i zapominania o sprzeczności.
- Czy nowomowa istnieje dziś?
- W pewnym sensie: eufemizmy władzy, korporacyjny żargon, hasła zamiast argumentów.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Ferdydurke · Tango — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.
Rok 1984 przyda się też do
- 66 · Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa?
- 67 · Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?
- 68 · Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym.
Rok 1984 – 4 opracowania
Karty-ściągi i wypowiedzi wzorcowe w PDF, od autorów Nie każ mu liczyć! Cena: 8,90 zł.
Zobacz w sklepieFiszki: 76 pytań jawnych
Z przodu pytanie, z tyłu teza, słowa-klucze, kontekst i pułapka. PDF do druku dwustronnego. Cena: 14,90 zł.
Zobacz fiszki