Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa
Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2027 i 2028
Komplet: wszystkie 76 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
54,60 zł 39,90 zł −27%
Osobno 4 pakiety epok kosztują 54,60 zł — w komplecie oszczędzasz 14,70 zł.
Zdajesz w 2029 r. lub później? Komplet 2029–2031 (78 pytań) — 39,90 zł
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
W „Chłopach” obyczaj i tradycja porządkują życie wsi jak pory roku — dają wspólnotę, ale też potrafią być okrutne.
Teza z dwiema stronami tradycji: oparcie i przymus.
Powiedz: Reymont pokazuje, że tradycja w Lipcach jest jak prawo: chroni, ale bezlitośnie karze tych, którzy ją łamią.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Rytm roku i obrzędy.
Cztery tomy powieści to cztery pory roku i cztery etapy pracy na roli. Życie wsi wyznaczają obrzędy: zrękowiny i wesele Boryny z Jagną, Wigilia z opłatkiem, Wielkanoc ze święconym, odpusty i procesje. Każdy wie, kiedy i co należy zrobić.
Powiedz: Tradycja daje Lipcom poczucie porządku i wspólnoty — wszyscy żyją w jednym rytmie.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Sąd gromady. Kontekst: „Tango”.
Gdy Jagna łamie normy wsi, gromada wywozi ją ze wsi na wozie z gnojem — obyczaj staje się narzędziem zbiorowej przemocy. Kontekst: w „Tangu” Mrożka Artur chce przywrócić tradycję (ślub, strój, porządek) w domu, gdzie wszystko jest dozwolone — i ponosi klęskę.
Powiedz: Reymont pokazuje tradycję zbyt silną, a Mrożek — świat, w którym tradycji już nie ma; oba skrajności są groźne.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Tradycja jest potrzebna, bo łączy pokolenia, ale nie może zastępować sumienia.
Wniosek z wyważoną oceną.
Powiedz: „Chłopi” uczą, że tradycja daje korzenie, ale wspólnota, która nie zna litości, przestaje być wspólnotą.
Konteksty do wyboru
Sławomir Mrożek, „Tango”
Świat bez tradycji i rozpaczliwa próba jej przywrócenia przez Artura.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Obyczaj wesela łączy stany tylko na jedną noc.
Nagroda Nobla dla Reymonta (1924)
Doceniona „wielka epopeja narodowa” o życiu wsi.
Typowe błędy
- Mylisz relacje: Antek to syn Boryny, a Jagna — jego młoda żona.
- Opowiadasz fabułę zamiast pokazać rolę obyczaju.
- Uwaga: od 2029 r. pytanie brzmi „Tradycja w życiu społeczeństwa”; na maturze 2027–2028 obowiązuje wersja z tej karty.
Gdy komisja dopyta
- Dlaczego Jagna zostaje ukarana?
- Bo łamie normy obyczajowe wsi; gromada traktuje ją jako zagrożenie dla porządku.
- Co znaczy ziemia dla bohaterów?
- Jest miarą szacunku i pozycji — o ślubie, sporach i godności decyduje ilość ziemi.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Wesele · Tango — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.
Chłopi na liście CKE
To jedyne pytanie do tej lektury. Co warto z niej pamiętać
Młoda Polska i 20-lecie, 14 pytań
Karty-ściągi i wypowiedzi wzorcowe w PDF, od autorów Nie każ mu liczyć! Cena: 11,90 zł.
Zobacz w sklepieFiszki: 76 pytań jawnych
Z przodu pytanie, z tyłu teza, słowa-klucze, kontekst i pułapka. PDF do druku dwustronnego. Cena: 14,90 zł.
Zobacz fiszki