Podziały społeczne jako źródło konfliktów
Podziały społeczne jako źródło konfliktów. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Żeromski pokazuje, że podziały — narodowe, klasowe i ideowe — stają się źródłem konfliktu, gdy jedna strona nie widzi krzywdy drugiej.
Postaw tezę i zapowiedz trzy miejsca: Baku, Nawłoć i Warszawę. W każdym Cezary Baryka widzi inny podział i inny konflikt.
Powiedz: „Przedwiośnie” ostrzega, że nierówności, których nikt nie naprawia, prędzej czy później wybuchają przemocą.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Baku: podziały, które kończą się rzezią.
W Baku „dwa żywioły miasta — Tatarzy i Ormianie — czatowali na się wzajemnie”. Rewolucja dokłada podział klasowy: burżuje tracą majątki, a ulice spływają krwią. Cezary zostaje zmuszony do grzebania trupów i dochodzi do wniosku, że „nie tylko rewolucjoniści, lecz i wszyscy inni mają w sobie żyłkę do rzezi”.
Powiedz: W Baku Cezary widzi, że stare urazy i nowe hasła łatwo zamieniają sąsiadów we wrogów.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Nawłoć i Warszawa. Kontekst: „Wesele”.
W Nawłoci ziemianie żyją od obiadu do podwieczorku i od zabawy do zabawy, a parobcy pracują. Gdy Cezary chce zostać pisarzem w folwarku Chłodek, Hipolit Wielosławski uważa to za śmieszne. Młoda ziemianka opowiada, jak chłopi wyrzucili jej matkę z domu, a Cezary odpowiada, że karano panów też za to, że byli „katem parobków”. W Warszawie komunista Lulek i zwolennik reform Gajowiec spierają się o drogę dla Polski. Kontekst: w „Weselu” Wyspiańskiego panowie i chłopi bawią się razem, ale się nie rozumieją.
Powiedz: Wyspiański i Żeromski widzą ten sam problem: stany żyją obok siebie, a nie razem.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Podziały społeczne same w sobie nie muszą prowadzić do walki — prowadzą do niej wtedy, gdy krzywdy nikt nie chce naprawić.
Wniosek przez finał: Cezary idzie w pierwszym szeregu robotniczej manifestacji pod Belweder. Żeromski nie mówi, czy dobrze robi, ale ostrzega, że bez reform konflikt wybuchnie.
Powiedz: „Przedwiośnie” uczy, że zgoda w społeczeństwie zaczyna się od dostrzeżenia krzywdy innych.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Spotkanie inteligencji i chłopów, które pokazuje przepaść między stanami.
Reforma rolna w II Rzeczypospolitej (ustawy z 1920 i 1925 r.)
Próba zmniejszenia głodu ziemi i napięć między ziemiaństwem a chłopami.
Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi”
Konflikt wsi z dworem o las — spór o dobro, które obie strony uważają za swoje.
Typowe błędy
- Mówisz, że Cezary zostaje komunistą i Żeromski to pochwala — finał jest otwarty, autor ostrzega, a nie daje gotowej odpowiedzi.
- Mylisz Nawłoć (majątek Wielosławskich) z Chłodkiem (folwark w tym majątku).
- Mówisz tylko o konflikcie klasowym, a pomijasz konflikt narodowy w Baku (Tatarzy i Ormianie).
Gdy komisja dopyta
- Kim są Lulek i Gajowiec?
- Lulek to komunista, który chce rewolucji; Gajowiec — urzędnik i zwolennik stopniowych reform w niepodległej Polsce.
- Co znaczą „szklane domy”?
- To utopia opowiedziana przez ojca Cezarego: Polska nowoczesna i sprawiedliwa. Cezary po przyjeździe widzi biedę i rozumie, że ojciec przed śmiercią „zażartował sobie”.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Wesele · Chłopi · Lalka — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.