Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu?
Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
„Lalka” odpowiada: ambicja pomaga osiągnąć cel, który zależy od pracy człowieka — ale nie wystarcza tam, gdzie cel zależy od innych ludzi i ich uprzedzeń.
Postaw tezę z rozróżnieniem: ambicja dała Wokulskiemu wiedzę, majątek i pozycję, ale nie dała mu miłości Izabeli Łęckiej.
Powiedz: Wokulski dzięki ambicji zdobył prawie wszystko — oprócz tego, na czym zależało mu najbardziej.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Od subiekta do milionera.
Młody Wokulski jest subiektem w winiarni Hopfera, ale uczy się po nocach i kupuje książki. Zdaje egzamin do Szkoły Głównej, choć po niespełna roku przerywa naukę. Gdy poznaje Izabelę, wypisuje sobie warunki: być bardzo bogatym kupcem, być szlachcicem i „mieć dużo pieniędzy”. Zdobywa szlachecki dyplom, a na dostawach dla wojska w czasie wojny, do których namówił go Suzin, robi ogromny majątek.
Powiedz: Ambicja i praca Wokulskiego działają jak maszyna: każdy cel, który zależy od niego samego, osiąga.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Granica ambicji. Kontekst: „Makbet”.
Pieniądze otwierają Wokulskiemu salony, ale arystokracja nadal widzi w nim kupca. Izabela przyjmuje jego pomoc, a w pociągu do Krakowa flirtuje ze Starskim po angielsku, nie wiedząc, że Wokulski zna ten język. Ochocki ma ambicję naukową — marzy o machinie latającej — a Wokulski porzuca szansę na badania z Geistem dla Izabeli. Kontekst: w „Makbecie” ambicja bez granic prowadzi do zbrodni i pustki — cel zostaje osiągnięty, ale nie daje szczęścia.
Powiedz: Makbet zdobywa koronę, Wokulski — majątek; obaj odkrywają, że osiągnięty cel nie daje tego, czego naprawdę pragnęli.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Ambicja ułatwia osiągnięcie celu, jeśli cel jest dobrze wybrany i zależy od naszej pracy; gdy służy zdobyciu czyjejś miłości lub uznania, staje się pułapką.
Wniosek z oceną: Prus podziwia energię Wokulskiego, ale pokazuje, że ambicja skierowana w złą stronę marnuje wielkie zdolności.
Powiedz: „Lalka” uczy, że ambicja to dobry silnik, ale kierunek trzeba wybrać mądrze.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
William Szekspir, „Makbet”
Ambicja, która nie zna granic, prowadzi do zbrodni i samotności.
Henryk Sienkiewicz, „Potop”
Narrator pisze o Lubomirskim, że jego zdolności „nie szły w parze z ambicją” — ambicja bez miary szkodzi ojczyźnie.
Pozytywizm i praca organiczna
Epoka ceniła ambicję połączoną z pracą, nauką i pożytkiem dla społeczeństwa.
Typowe błędy
- Mówisz, że Wokulski odziedziczył majątek — dorobił się sam: najpierw sklep dzięki małżeństwu z wdową po Minclu, potem fortunę na dostawach wojennych.
- Mylisz Ochockiego (młody wynalazca, kuzyn Izabeli) z Geistem (stary uczony w Paryżu, pracujący nad metalem lżejszym od powietrza).
- Odpowiadasz jednym słowem „tak” albo „nie” — „Lalka” pokazuje oba skutki ambicji.
Gdy komisja dopyta
- Dlaczego Wokulski przerwał naukę?
- Po niespełna roku studiów wziął udział w powstaniu styczniowym i został zesłany na Syberię; tam nadal się uczył.
- Czy Wokulski osiągnął swój cel?
- Majątek i pozycję — tak. Miłości Izabeli — nie. W finale jego los zostaje niewyjaśniony.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Makbet · Potop · Przedwiośnie — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.