Znaczenie schematów w życiu człowieka
Znaczenie schematów w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Gombrowicz pokazuje, że schematy — u niego „forma” — porządkują życie, ale też odbierają człowiekowi autentyczność. Nie da się żyć bez nich, można je tylko świadomie wybierać.
Teza z pojęciami Gombrowicza: forma, gęba, pupa. Zapowiedz trzy schematy z powieści: szkolny, nowoczesny i ziemiański.
Powiedz: W „Ferdydurke” człowiek zawsze gra jakąś rolę — pytanie tylko, czy wie, kto mu ją napisał.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Schemat szkolny: „upupienie”.
Profesor Pimko traktuje trzydziestoletniego Józia jak ucznia i Józio zaczyna się zachowywać jak uczeń. Na lekcji Bladaczka powtarza, że Słowacki wielkim poetą był i zachwyca, a Gałkiewicz woła, że go nie zachwyca. Syfon i Miętus toczą pojedynek na miny — każdy broni swojego schematu: niewinności albo cynizmu.
Powiedz: Szkoła u Gombrowicza uczy nie myślenia, tylko powtarzania gotowych zdań i min.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Schemat nowoczesny i ziemiański. Kontekst: eksperyment Ascha.
U Młodziaków Józio chce się podobać nowoczesnej pensjonarce Zucie i przejmuje jej styl, ale potem rozbija ich pozę i wywołuje nocną bijatykę. Na wsi, we dworze wujostwa, Miętus próbuje zbratać się z parobkiem Walkiem — łamie schemat „pan i sługa”, co kończy się buntem czeladzi. Józio ucieka z kuzynką Zosią i wie, że przed gębą można uciec tylko w inną gębę. Kontekst: w eksperymencie Solomona Ascha ludzie podawali błędną odpowiedź, bo tak odpowiadała grupa.
Powiedz: Asch udowodnił w laboratorium to, co Gombrowicz pokazał w powieści: schemat grupy potrafi być silniejszy niż własne oczy.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Schematy są potrzebne, bo porządkują życie, ale zniewalają, gdy przyjmujemy je bezmyślnie.
Wniosek z aktualizacją: media społecznościowe to dzisiejsza fabryka gotowych ról i „gęb”.
Powiedz: Gombrowicz uczy, że pierwszym krokiem do wolności jest dostrzec schemat, w którym się żyje.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Eksperyment Solomona Ascha (1951)
Badani dostosowywali odpowiedzi do grupy, nawet gdy grupa się myliła.
Sławomir Mrożek, „Tango”
Artur próbuje narzucić rodzinie dawny schemat, a sam staje się ofiarą formy.
George Orwell, „Rok 1984”
Najbardziej skrajny schemat: państwo, które każe wierzyć, że dwa plus dwa to pięć.
Typowe błędy
- Mówisz, że Józio jest uczniem — ma trzydzieści lat, a w ucznia zamienia go Pimko.
- Mylisz Syfona (broni niewinności) z Miętusem (cynik, który chce się bratać z parobkiem).
- Mówisz tylko o szkole — pokaż też schematy u Młodziaków i we dworze.
Gdy komisja dopyta
- Co to jest „gęba” u Gombrowicza?
- Wizerunek narzucony człowiekowi przez innych — sposób, w jaki nas widzą i w jaki zaczynamy się zachowywać.
- Czy można żyć bez schematów?
- Według Gombrowicza nie — zawsze jesteśmy w jakiejś formie, ale możemy ją świadomie wybierać i z niej się śmiać.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Rok 1984 · Tango — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.