Jak okoliczności mogą wpływać na postawę człowieka?
Jak okoliczności mogą wpływać na postawę człowieka? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Dostojewski pokazuje, że okoliczności — bieda, przypadek, choroba — mocno naciskają na człowieka, ale nie odbierają mu wyboru postawy.
Teza z dwiema stronami: okoliczności wyjaśniają, skąd bierze się postawa, ale jej nie usprawiedliwiają. Zapowiedz Raskolnikowa i dla porównania Sonię.
Powiedz: W „Zbrodni i karze” ludzie w podobnej biedzie wybierają zupełnie różne drogi.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Raskolnikow: bieda, przypadek, idea.
Raskolnikow żyje w ciasnej, nędznej klitce, zalega z opłatą za pokój i przerywa studia. List matki mówi o zaręczynach Duni z Łużynem dla dobra brata. W karczmie przypadkiem słyszy rozmowę studenta i oficera o tym, że śmierć lichwiarki przyniosłaby dobro wielu. Do tego dochodzi jego artykuł o ludziach „niezwykłych”, którym wolno przekroczyć prawo.
Powiedz: Nędza i przypadki podsuwają Raskolnikowowi zbrodnię, ale to jego teoria i pycha pozwalają mu ją usprawiedliwić.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Inni w tych samych warunkach. Kontekst: „Inny świat”.
Sonia w jeszcze większej biedzie wybiera ofiarę dla rodziny, a nie krzywdę innych. Marmieładow ulega słabości i pije, choć wie, że niszczy rodzinę. Po zbrodni okoliczności się zmieniają — strach, choroba, rozmowy z Porfirym — i postawa Raskolnikowa też się zmienia: od pychy ku przyznaniu się. Kontekst: Herling-Grudziński w „Innym świecie” pokazuje łagier, w którym głód popycha ludzi do zdrady, a jednak niektórzy zachowują godność.
Powiedz: Herling i Dostojewski zgadzają się: okoliczności naciskają, ale nie decydują za człowieka.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Okoliczności mogą zmieniać postawę człowieka, wzmacniać jego słabości albo budzić siłę — ale odpowiedzialność za wybór zostaje przy nim.
Wniosek: zrozumienie przyczyn nie oznacza usprawiedliwienia. Możesz dodać przykład z życia: trudna sytuacja tłumaczy zachowanie, ale go nie zwalnia z oceny.
Powiedz: „Zbrodnia i kara” uczy, że możemy zrozumieć, skąd bierze się zło, i nadal nazwać je złem.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”
Łagier jako świat, w którym głód popycha do zdrady — i mimo to istnieją wybory.
William Szekspir, „Makbet”
Przepowiednia i namowy żony to okoliczności — decyzję o zbrodni podejmuje jednak Makbet.
Determinizm i wolna wola
Spór o to, czy o czynach decyduje środowisko i natura, czy wolny wybór człowieka.
Typowe błędy
- Twierdzisz, że student i oficer z karczmy to wspólnicy Raskolnikowa — on tylko przypadkiem podsłuchał ich rozmowę.
- Przedstawiasz biedę jako jedyną przyczynę zbrodni — Sonia jest jeszcze biedniejsza, a nikogo nie krzywdzi.
- Mówisz tylko o okolicznościach przed zbrodnią, a pomijasz to, jak zmieniają Raskolnikowa później.
Gdy komisja dopyta
- Co znaczy teoria ludzi „zwykłych” i „niezwykłych”?
- Według niej wybitne jednostki, jak Napoleon, mogą łamać prawo dla wyższych celów, a zwykli ludzie muszą się mu podporządkować.
- Czy Raskolnikow zabił dla pieniędzy?
- Nie przede wszystkim — łupu nawet nie wykorzystał, ukrył go pod kamieniem. Chciał sprawdzić, czy jest „niezwykły”.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Inny świat · Makbet · Proszę państwa do gazu — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.