Świat uczuć a świat rozumu
Świat uczuć a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
„Romantyczność” przeciwstawia świat uczuć światu rozumu i opowiada się po stronie serca — choć nie odrzuca nauki całkowicie.
Powiedz, że to ballada-manifest romantyzmu z tomu „Ballady i romanse” (1822). Postaw tezę o sporze dwóch sposobów poznawania świata.
Powiedz: Mickiewicz pokazuje, że są prawdy, których nie zobaczy się przez szkiełko, tylko sercem.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Świat uczuć: Karusia i lud.
W biały dzień, w miasteczku, Karusia rozmawia ze zmarłym przed dwoma laty Jasieńkiem: płacze, śmieje się, chce iść za nim do grobu. Skarży się: „Mówię, nikt nie rozumie: / Widzę, oni nie widzą!”. Zebrany lud wierzy jej, że dusza Jasia tu jest, i odmawia pacierze. Narrator mówi: „I ja to słyszę, i ja tak wierzę”.
Powiedz: Dla Karusi i dla ludu miłość i żałoba są prawdziwsze niż wszystko, co da się zmierzyć.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Świat rozumu: Starzec. Kontekst: „Rozważna i romantyczna”.
Starzec woła: „Ufajcie memu oku i szkiełku, / Nic tu nie widzę dokoła”, a dziewczynę uważa za bredzącą. Narrator odpowiada: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie, / Niż mędrca szkiełko i oko” i zarzuca mędrcowi, że zna tylko „martwe prawdy”, a nie zna „prawd żywych”. Kontekst: w powieści Jane Austen „Rozważna i romantyczna” siostra kierująca się rozsądkiem i siostra kierująca się uczuciem muszą nauczyć się od siebie nawzajem.
Powiedz: Austen pokazuje, że rozum bez serca jest chłodny, a serce bez rozumu — bezbronne.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Mickiewicz stawia uczucie wyżej, ale nie przekreśla rozumu — mówi tylko, że rozum nie wystarczy.
Wniosek przez ostatni wers: „Miej serce i patrzaj w serce!”. Romantyzm sprzeciwia się oświeceniowemu przekonaniu, że wszystko da się wyjaśnić rozumem. Możesz dodać przykład z życia: cierpienia drugiego człowieka nie zbadamy szkiełkiem.
Powiedz: „Romantyczność” uczy, że czasem trzeba najpierw zrozumieć człowieka sercem, zanim się go oceni.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Jane Austen, „Rozważna i romantyczna”
Dwie siostry — rozsądna i uczuciowa — jako dwa sposoby przeżywania świata.
Johann Wolfgang Goethe, „Król Olch”
Ojciec racjonalnie tłumaczy synowi, że widzi tylko mgłę, a dziecko widzi zjawę i umiera.
Kartezjusz, „Myślę, więc jestem”
Wzór racjonalizmu, przeciw któremu buntują się romantycy.
Typowe błędy
- Nazywasz Starca księdzem — to mędrzec ze szkiełkiem i okiem, symbol nauki.
- Mówisz, że Karusia widzi ducha w nocy na cmentarzu — scena dzieje się w biały dzień, w miasteczku.
- Twierdzisz, że Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum — pokazuje, że sam rozum nie wystarcza.
Gdy komisja dopyta
- Dlaczego „Romantyczność” nazywa się manifestem?
- Bo wykłada program nowej epoki: wiarę w uczucie, ludowość i świat duchów przeciw racjonalizmowi oświecenia.
- Kto ma rację: Starzec czy narrator?
- Narrator, ale nie dlatego, że nauka jest zła — tylko dlatego, że cierpienia Karusi nie da się zbadać szkiełkiem.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Dziady cz. III · Wesele — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.