Czy można zachować wolność w państwie totalitarnym?
Czy można zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
„Rok 1984” odpowiada pesymistycznie: wolność wewnętrzną można zachować przez jakiś czas, ale państwo totalitarne potrafi ją złamać.
Postaw tezę z zastrzeżeniem: powieść jest przestrogą, więc jej klęska ma nas uczyć. Zapowiedz trzy formy oporu Winstona: dziennik, pamięć, miłość.
Powiedz: Orwell pokazuje, jak trudno być wolnym, gdy władza chce kontrolować nawet myśli.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Dziennik, prawda i miłość.
Winston zaczyna pisać dziennik, co już jest przestępstwem. Zapisuje, że wolność to możliwość powiedzenia, że dwa plus dwa to cztery. Pamięta, że przeszłość wyglądała inaczej, niż mówi Partia. Z Julią spotyka się w pokoju nad sklepem Charringtona. Julia mówi, że mogą zmusić człowieka do powiedzenia czegokolwiek, ale „nie mogą znaleźć się wewnątrz twojej głowy”.
Powiedz: Dla Winstona wolność zaczyna się od prawdy — choćby tak prostej jak dwa plus dwa.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Pokój 101. Kontekst: „Inny świat”.
Pokój u Charringtona okazuje się pułapką, a O’Brien — człowiekiem Partii. W Ministerstwie Miłości Winston jest torturowany, a w pokoju 101, zagrożony szczurami, krzyczy: „Zróbcie to Julii!”. Kiedy spotykają się po uwolnieniu, oboje mówią: „Zdradziłem cię”, „Zdradziłam cię”. Kontekst: w „Innym świecie” Herling-Grudziński opisuje łagier, gdzie więźniowie bronią resztek wolności głodówką albo samookaleczeniem — opór jest możliwy, ale kosztuje bardzo dużo.
Powiedz: Herling ocalał, Winston nie — oba teksty pokazują, że wolność wewnętrzna wymaga ogromnej siły.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
W państwie totalitarnym wolność można zachować tylko w pamięci, prawdzie i więziach — i trzeba jej bronić, zanim system odbierze wszystko.
Wniosek z przestrogą: ostatnie zdanie powieści — Winston „kochał Wielkiego Brata” — pokazuje pełną klęskę. Orwell ostrzega, by nie dopuścić do takiego świata.
Powiedz: Orwell uczy, że wolność najłatwiej stracić wtedy, gdy przestaje się o nią dbać.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”
Głodówka i samookaleczenia jako desperackie formy wolności w łagrze.
Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III
Więźniowie w celi zachowują wolnego ducha mimo śledztwa.
Opozycja demokratyczna w PRL
Drugi obieg, wolne słowo i solidarność jako sposoby obrony wolności w systemie niedemokratycznym.
Typowe błędy
- Mówisz, że Winston ginie w powieści — kończy jako złamany człowiek, który „kochał Wielkiego Brata”.
- Twierdzisz, że O’Brien należał do opozycji — był człowiekiem Partii, który udawał członka Bractwa.
- Odpowiadasz samym „nie”, bez pokazania, czym była wolność Winstona, zanim ją stracił.
Gdy komisja dopyta
- Czy Julia jest buntowniczką?
- Tak, ale inaczej niż Winston: buntuje się dla siebie i dla życia, a nie dla idei.
- Co jest w pokoju 101?
- To, czego więzień boi się najbardziej — dla Winstona szczury.
- Gdzie Winston widzi nadzieję?
- Pisze w dzienniku: „Jeśli istnieje nadzieja, to w prolach” — w zwykłych ludziach, których Partia lekceważy.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Inny świat · Dziady cz. III — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.