Walka o życie z perspektywy wojennej i z perspektywy powojennej
Walka o życie z perspektywy wojennej i z perspektywy powojennej. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Marek Edelman przez całe życie walczy o to samo: o życie ludzi — najpierw w getcie warszawskim, potem jako lekarz kardiolog.
Teza łącząca dwie perspektywy: wojenną i powojenną. Powiedz, że reportaż to rozmowa Hanny Krall z Edelmanem, w której getto i szpital przeplatają się ze sobą.
Powiedz: „Zdążyć przed Panem Bogiem” pokazuje, że dla Edelmana walka o życie nie skończyła się razem z wojną.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Perspektywa wojenna: getto.
W czasie wielkiej akcji deportacyjnej Edelman jako goniec szpitalny stoi przy Umschlagplatzu i wyprowadza pojedynczych ludzi z kolumny prowadzonej do wagonów. Widzi, jak ogromna większość idzie na śmierć. W 1943 r. jest jednym z dowódców powstania w getcie. Mówi, że chodziło także o to, by nie dać się zabić bez oporu — by wybrać sposób umierania.
Powiedz: W getcie walka o życie to wyrywanie śmierci pojedynczych ludzi, a gdy ratunku nie ma — walka o godność.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Perspektywa powojenna: kardiologia. Kontekst: „Dżuma”.
Po wojnie Edelman zostaje kardiologiem w Łodzi i razem z kardiochirurgiem, profesorem Janem Mollem, ratuje chorych ryzykownymi operacjami serca. Mówi, że Pan Bóg chce zgasić świeczkę, a on musi szybko osłonić płomień — stąd tytuł. Kontekst: doktor Rieux w „Dżumie” Camusa walczy z zarazą, choć wie, że to „niekończąca się klęska”.
Powiedz: Rieux i Edelman to lekarze, którzy nie godzą się na śmierć, nawet jeśli wiedzą, że nie zawsze wygrają.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Doświadczenie Zagłady nadało sens powojennej pracy: kto widział masową śmierć, wie, ile jest warte jedno życie.
Wniosek: obie perspektywy łączy jeden cel — zdążyć przed śmiercią. Na wojnie walczy się z ludźmi, którzy zabijają, po wojnie — z chorobą.
Powiedz: Edelman uczy, że każde uratowane życie jest zwycięstwem, nawet jeśli wojny ze śmiercią nie da się wygrać do końca.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Albert Camus, „Dżuma”
Doktor Rieux walczy z zarazą z poczucia obowiązku i solidarności.
Marek Edelman (1919–2009)
Jeden z dowódców powstania w getcie warszawskim, po wojnie kardiolog w Łodzi, działacz opozycji demokratycznej.
Talmud
„Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat” — myśl bliska postawie Edelmana.
Typowe błędy
- Mówisz, że tytułowe słowa dotyczą powstania — Edelman mówi je o pracy lekarza.
- Nazywasz profesora Molla postacią z getta — to kardiochirurg, z którym Edelman pracował po wojnie.
- Omawiasz tylko perspektywę wojenną, choć polecenie wymienia też powojenną.
Gdy komisja dopyta
- Co znaczy tytuł reportażu?
- To słowa Edelmana: lekarz musi zdążyć osłonić płomień świecy, zanim zgasi go Pan Bóg.
- Po co Krall przeplata getto ze szpitalem?
- Żeby pokazać, że dla Edelmana praca lekarza jest dalszym ciągiem tej samej walki o pojedyncze życie.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Dżuma · Proszę państwa do gazu — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.