Jak różnice społeczne wpływają na postępowanie człowieka?
Jak różnice społeczne wpływają na postępowanie człowieka? Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
Nowakowski pokazuje, że różnice społeczne — w pieniądzach, sile i pewności siebie — decydują, kto się rozpycha, a kto ustępuje.
Postaw tezę: silniejszy i bogatszy czuje, że może więcej, a słabszy uczy się ustępować. Powiedz, że opowiadanie opisuje zwykłą scenę z ulicy, ale mówi o całym społeczeństwie.
Powiedz: Nowakowski pokazuje, że różnica w portfelu i w sile szybko zamienia się w różnicę w zachowaniu.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Scena na ulicy.
Kierowca małego, skromnego samochodu próbuje zająć wolne miejsce. Kierowca dużego, drogiego auta, pewny siebie i silniejszy, po prostu mu je zabiera. Słabszy nie ma szans, żeby się obronić, więc ustępuje. Narrator przygląda się temu z boku.
Powiedz: Silny nie musi pytać o zgodę, a słaby nawet nie próbuje walczyć — tak różnica społeczna kieruje ich postępowaniem.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Tytuł i „Tango”. Kontekst: przemiany po 1989 r.
Narrator rozpoznaje w zwycięzcy Edka z „Tanga” Mrożka — prymitywnego siłacza, który w finale dramatu zabija Artura i przejmuje władzę. Tytuł „Górą »Edek«” brzmi jak okrzyk triumfu — ironicznie, bo wygrywa bezczelność. Kontekst: po 1989 r. wolny rynek przyniósł nagłe fortuny i nowe podziały; część „nowych bogatych” uważała, że pieniądze dają im prawo do wszystkiego.
Powiedz: Nowakowski sugeruje, że w nowej rzeczywistości przepowiednia Mrożka się spełniła: górą są Edkowie.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Różnice społeczne wpływają na postępowanie, ale nie usprawiedliwiają chamstwa — o tym, czy silniejszy szanuje słabszego, decydują kultura i normy, a nie stan konta.
Wniosek z przykładem z życia: kolejka, parking, szkolna szatnia — wszędzie widać, kto czuje się „górą”.
Powiedz: Nowakowski uczy, że miarą człowieka nie jest to, co może, tylko to, co robi, gdy może więcej niż inni.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Sławomir Mrożek, „Tango”
Edek jako symbol prymitywnej siły, która przejmuje władzę w świecie bez norm.
Transformacja ustrojowa po 1989 r.
Gospodarka rynkowa, nowe fortuny i nowe nierówności — tło opowiadań Nowakowskiego z lat 90.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Dziennikarz zbywa Czepca z wyższością — różnica stanów decyduje o tonie rozmowy.
Typowe błędy
- Mówisz, że Edek to postać przeniesiona z dramatu — to skojarzenie narratora, które nadaje scenie ogólny sens.
- Nie wyjaśniasz tytułu — bez odniesienia do „Tanga” tracisz uogólnienie i ironię.
- Opowiadasz scenę, a nie odpowiadasz, jak różnice społeczne wpływają na postępowanie.
Gdy komisja dopyta
- Kim jest Edek w „Tangu”?
- Prymitywnym, silnym mężczyzną w domu Stomila; w finale zabija Artura, przejmuje władzę i tańczy tango z wujem Eugeniuszem.
- Dlaczego słabszy ustępuje?
- Bo wie, że nie ma siły ani pozycji, by wygrać — różnica społeczna zamienia się w różnicę odwagi.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Tango · Wesele · Lalka — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.