Tradycja w życiu społeczeństwa
Tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
W „Chłopach” tradycja porządkuje życie całej wsi jak pory roku — daje wspólnotę i oparcie, ale potrafi też być bezlitosna.
Teza z dwiema stronami tradycji: wspólnota i przymus. Powiedz, że w Lipcach tradycja działa jak niepisane prawo.
Powiedz: Reymont pokazuje, że tradycja w Lipcach chroni ludzi, ale bezwzględnie karze tych, którzy ją łamią.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Rytm roku i obrzędy.
Cztery tomy powieści to cztery pory roku i cztery etapy pracy na roli. Życie wsi wyznaczają obrzędy: zrękowiny i wesele Boryny z Jagną, na które szykuje się „pół wsi”, Wigilia z opłatkiem, który przed świętami piecze organista, Wielkanoc ze święconym, odpusty i procesje. Każdy wie, kiedy i co należy zrobić.
Powiedz: Tradycja daje Lipcom poczucie porządku: wszyscy żyją w jednym rytmie i według tych samych zasad.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Sąd gromady. Kontekst: „Tango”.
Gdy wieś uznaje, że Jagna łamie normy obyczajowe, gromada pod wodzą organiściny i wójtowej związuje ją, rzuca na wóz „nałożony świńskim nawozem” i wywozi poza wieś. Obyczaj staje się narzędziem zbiorowej przemocy. Kontekst: w „Tangu” Mrożka Artur próbuje przywrócić tradycję w domu, gdzie wszystko jest dozwolone, i ponosi klęskę.
Powiedz: Reymont pokazuje tradycję zbyt silną, a Mrożek — świat, w którym jej zabrakło; obie skrajności są groźne.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Tradycja jest potrzebna, bo łączy pokolenia i porządkuje życie, ale nie może zastępować sumienia.
Wniosek z wyważoną oceną: społeczeństwo potrzebuje wspólnych zwyczajów, lecz musi zostawić miejsce na litość wobec jednostki.
Powiedz: „Chłopi” uczą, że tradycja daje korzenie, ale wspólnota, która nie zna litości, przestaje być wspólnotą.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Sławomir Mrożek, „Tango”
Świat bez tradycji i rozpaczliwa próba jej przywrócenia przez Artura.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Obrzęd wesela łączy stany tylko na jedną noc.
Nagroda Nobla dla Reymonta (1924)
Doceniona za „Chłopów” — wielką epopeję o życiu wsi.
Typowe błędy
- Mylisz relacje: Antek to syn Boryny, a Jagna — jego młoda żona, czyli macocha Antka.
- Opowiadasz fabułę zamiast pokazać, jaką rolę pełni obyczaj w życiu wsi.
- Pokazujesz tylko jasną stronę tradycji — pomijasz sąd gromady nad Jagną.
Gdy komisja dopyta
- Dlaczego Jagna zostaje ukarana?
- Bo wieś uważa, że łamie normy obyczajowe — mówi się o jej związkach z Antkiem, wójtem i Jasiem, synem organisty. Gromada traktuje ją jak zagrożenie dla porządku.
- Co znaczy ziemia dla bohaterów?
- Jest miarą szacunku i pozycji — od ilości ziemi zależą małżeństwa, spory i godność gospodarza.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Wesele · Tango — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.