Racje państwa a racje jednostki
Racje państwa a racje jednostki. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Najczęściej wybierane · matura 2029–2031
Komplet: wszystkie 78 pytań jawnych w jednym PDF
Do każdego pytania karta-ściąga i wypowiedź wzorcowa, plus plan powtórek. Od autorów Nie każ mu liczyć!
57,60 zł 39,90 zł −31%
Osobno 4 pakiety klas kosztują 57,60 zł — w komplecie oszczędzasz 17,70 zł.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć!
Plan wypowiedzi w 4 krokach
Na to zadanie masz około 5 minut mówienia. Resztę czasu zostaw na zadanie niejawne.
-
0:30
Krok I: Teza
„Antygona” zderza dwie racje, z których każda coś znaczy — ale prawo państwa, które nie słucha sumienia jednostki, prowadzi do katastrofy.
Postaw tezę z dwiema stronami: Kreon broni porządku w państwie, Antygona — praw boskich i obowiązku wobec brata. Nie mów, że jedna strona jest po prostu zła.
Powiedz: Sofokles nie pokazuje sporu dobra ze złem, tylko sporu dwóch racji, które nie umieją się porozumieć.
-
2:00
Krok II: Argument 1 · lektura obowiązkowa
Racja Kreona — racja państwa.
Po wojnie o Teby Kreon wydaje rozkaz: Eteokla, który bronił miasta, pochować z czcią, a ciało Polinika, który najechał ojczyznę, zostawić psom i ptakom. Chce pokazać, że zdrajca nie może być nagrodzony. Mówi: „Nie ma zaś większej klęski od nierządu” — dla niego posłuszeństwo prawu ratuje miasto.
Powiedz: Kreon myśli jak władca po wojnie domowej: najważniejszy jest ład, a prawo musi być jedno dla wszystkich.
-
1:30
Krok III: Argument 2 i kontekst
Racja Antygony i głos Hajmona. Kontekst: Hegel.
Antygona grzebie brata, bo rozkaz człowieka nie może łamać praw boskich, „które są wieczne i trwają od wieku”. Mówi: „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić”. Hajmon ostrzega ojca: „Marne to państwo, co li panu służy”, a gdy Kreon pyta, czy państwo nie należy do władcy, odpowiada: „Pięknie byś wtedy rządził… na pustyni”. Kontekst: Hegel widział w „Antygonie” tragiczne zderzenie dwóch słusznych racji — państwa i rodziny.
Powiedz: Hegel nazwał to, co czuje widz: obie strony mają rację, ale każda chce mieć ją całą.
-
0:30
Krok IV: Wniosek
Państwo potrzebuje prawa, ale prawo, które łamie sumienie i nie słucha obywateli, niszczy także państwo.
Wniosek przez finał: Kreon ustępuje dopiero po słowach Tyrezjasza, za późno. Antygona odbiera sobie życie w grobowcu, Hajmon przebija się mieczem, a Eurydyka umiera, przeklinając męża.
Powiedz: Sofokles uczy, że racja państwa przegrywa, gdy władca myli upór z siłą prawa.
Konteksty do wyboru
Wybierz jeden. Wszystkie konteksty według rodzaju — z numerami pytań, przy których się przydadzą.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel, interpretacja „Antygony”
Tragedia jako konflikt dwóch równorzędnych racji: prawa państwa i prawa rodziny.
Henry David Thoreau, „Obywatelskie nieposłuszeństwo” (1849)
Człowiek ma prawo odmówić posłuszeństwa prawu, które uważa za niesprawiedliwe, i przyjąć za to karę.
George Orwell, „Rok 1984”
Państwo, które żąda władzy nad myślami, całkowicie odbiera jednostce jej racje.
Typowe błędy
- Mówisz, że Kreon jest po prostu złym tyranem — ma swoje racje: chce ładu po wojnie, w której brat walczył z bratem.
- Mylisz braci: Eteokles bronił Teb, a Polinik (Polinejkes) najechał miasto.
- Mówisz, że Antygonę zabili strażnicy — została zamknięta w skalnym grobowcu i sama odebrała sobie życie.
Gdy komisja dopyta
- Kto przekonuje Kreona do zmiany decyzji?
- Wróżbita Tyrezjasz. Kreon ustępuje, ale za późno — Antygona już nie żyje.
- Jaką postawę reprezentuje Ismena?
- Posłuszeństwo i lęk: nie chce łamać rozkazu, bo jest słabą kobietą wobec władzy. Później chce dzielić winę siostry, ale Antygona jej na to nie pozwala.
Inne lektury z listy, które tu pasują
Rok 1984 · Dziady cz. III — przydadzą się jako kontekst. Zobacz mapę lektur.